AB-TÜRKİYE MALİ İŞBİRLİĞİ PROGRAMLARI AB BÖLGESEL KALKINMA PROGRAMI UYGULAMA SÜRECİ VE SONUÇLARI : DPT Müsteşarlığının desteği ile 2003 yılında gelişimi Bölgesel Kalkınma Programı çalışmaları başlatılmıştır. DPT Avrupa Birliği Bölgesel Programlar Daire Başkanlığı uzmanları ve yabancı uzmanlar tarafından Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerin de çeşitli çalışmalar yapılmış olup; bölge swot analizi ile illerin güçlü ve zayıf yönleri, fırsatları, tehditleri ve öncelikli sektörleri belirlenmiştir. Analiz sonucunda; tarım ve hayvancılığın öncelikli sektör olduğu, KOBİ’lerin ve turizmin geliştirilmesini fırsat olarak değerlendirilmesi gerektiği ortaya çıkmıştır. Bölgesel kalkınma programı çerçevesinde; Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinde ve Ankara’da toplantılar düzenlenmiştir. Programın yerel düzeyde proje uygulama birimi olarak görev yapacak olan Erzurum, Erzincan ve Bayburt İlleri Kalkınma Birliği Bakanlar Kurulunun 22.07.2003 tarih 5967 sayılı kararıyla kurulmuştur. Kalkınma Birliğinin personelin seçimi yapılmış: bir genel koordinatör olmak üzere dört kişilik personel DPT’nin de onayı ile birlik bünyesinde görevlendirilmiştir. Erzincan Kalkınma Vakfı, Ticaret ve Sanayi Odası, Ticaret Borsası, Hizmet Birlikleri ve bazı KOBİ’ler tarafından programdan faydalanmak üzere proje hazırlık çalışmaları sürdürülmüştür. Programın hibe tutarı Düzey II bölgesi olarak tabir edilen Erzurum ( Erzurum, Erzincan, Bayburt) Samsun (Samsun, Amasya, Çorum, Tokat ) Kastamonu (Kastamonu, Çankırı, Sinop) bölgelerinde toplam 10 vilayeti kapsayan hibe programının tutarı 52 milyon Euro’dur. Bu miktarın 3 milyon Euro’su 2005 yılı ocak ayında göreve başlayan teknik yardım ekibi için ayrılmış olup, geriye kalan miktar 49,33 milyon Euro tutarındadır. Programın yerel yönetimlerin hazırlayacağı küçük ölçekli altyapı, kar amacı gütmeyen sivil toplum kuruluşlarının faydalanacağı yerel kalkınma girişimleri ve özel sektör kuruluşları (KOBİ) olmak üzere üç bileşeni bulunmaktadır. Projelerin hazırlanmasında her bileşen için kullanılacak proje hazırlık rehberi ve diğer dokümanlar tamamlanarak teklif çağrıları 2005 yılı Haziran ayında yapılmıştır. Temmuz ayı içerisinde de son başvuru tarihlerine kadar her bileşende hazırlanan projeler merkezi Finans ve İhale Birimine sunulmuştur. Proje hazırlık süreci içerisinde hazırlayıcılara yönelik olarak proje hazırlık eğitimleri verilmiştir. İl düzeyinde KOBİ’lere yönelik olarak Ticaret ve Sanayi Odasında, sivil toplum örgütlerine yönelik olarak Tarım İl Müdürlüğünde ve yerel yönetimlerin hazırlayacakları altyapı projeleri için İl Özel İdaresi Köy Hizmetleri Biriminde konunun uzmanların kamu personelinden oluşan proje hazırlık ve destek birimleri oluşturulmuştur. Ekiplere çalışmalarında lojistik destek sağlanmıştır. İlimizden Merkezi Finans ve İhale Birimine 82 proje sunulmuştur. Bu projelerden 33 adedi başarılı bulunmuştur. Avrupa Birliği tarafından finanse edilen ve DPT tarafından desteklenen Erzurum, Erzincan ve Bayburt illeri, Düzey 2 bölgesel kalkınma Programı kapsamında hazırlanan projelerden hibe almaya hak kazananların listesi Merkezi Finans ve İhale Birimi (MFİB) tarafından 31.05.2006 tarihinde açıklanmıştır. Merkezi Erzurum’da bulunan kalkınma Birliği Proje Uygulama Birimi ve Teknik Yardım Ekibi (TYE) ve il düzeyinde oluşturulan izleme ve değerlendirme ekibi tarafından uygulama süreci başlatılmıştır. Başarılı projelerin faydalanıcıları ile sözleşme makamı Merkezi Finans ve İhale birimi arasında sözleşmeler yapılmıştır. Bir Proje sahibi hibe miktarını yetersiz bulduğundan sözleşme imzalamamış olup, 32 proje uygulamaya geçmiştir. Devlet Planlama Teşkilatının talebi doğrultusunda il düzeyinde oluşturulan 5 kişilik “izleme ve değerlendirme” ekibinin Erzincan, Erzurum ve Amasya ’da eğitim programlarına katılmıştır. Hibe faydalanıcılarına yönelik olarak 19.06.2006 tarihinde bölge merkezi Erzurum’da konferans düzenlenmiştir. Proje hazırlanmasında sağlanan başarının uygulamada da devamı ilerde uygulanacak benzeri hibe programları ve ulusal bütçeden yapılacak yatırımlarda da önem taşımaktadır. İzleme ve değerlendirme ekibinde görev alan personel 2003 yılından beri devam eden sürecin içerisinde yer almış olup; il düzeyinde kapasite oluşturulması sağlanmıştır. İzleme ve değerlendirme ekibine İl Özel İdaresi Köy Hizmetleri Biriminde yer tahsis edilmiş, Kalkınma Birliği tarafından oluşturulan büronun taşıt aracı, bilgisayar ve diğer donanımının ihtiyaçları karşılanmıştır. İzleme ekibi ile proje uygulama birimi tarafından geçtiğimiz hafta proje sahiplerinin ilk ziyaretleri yapılmış olup, bilgileri formlara işlenmiştir. İki ziyarette proje uygulamaları konusunda karşılaşılabilecek sorunlar tartışılmış ve faydalanıcılara yardımcı olunmuştur. Elde edilen bilgiler DPT tarafından oluşturulan izleme bilgi sistemine aktarılmıştır. Proje sahiplerine yönelik satın alma eğitimi ise 1.08.2006 tarihinde Ticaret ve Sanayi Odası Toplantı Salonunda yapılmıştır. Toplantıda mal, hizmet ve yapı işleri satın alma ve ihale usulleri anlatılmıştır. İhtiyaçlar belirlendikçe muhasebe, harcamalar belgelendirme, raporlama konularında da eğitimler sürdürülmüştür. İlimizde AB destekli Bölgesel Gelişme Programı kapsamında; 14 adedi küçük ve orta boy işletmeler projeleri, 12 adedi kar amacı gütmeyen kuruluşların projeleri ve 6 adedi ise yerel yönetimlerin altyapı projelerinden olmak üzere toplam 32 adet proje sözleşme süresi içerisinde eksiksiz olarak uygulanmıştır. Projelerin hibe tutarı 3,6 milyon Avro, faydalanıcı katkılarıyla birlikte proje tutarları 5,4 milyon Avro olup, bugüne kadar 4,5 milyon Avro harcanarak projeler 30 Kasım 2007 itibariyle tamamlanmıştır. KOBİ projelerine bakıldığında başvuru sahiplerinin daha önce konularında deneyimi olan kişi veya firmalardan oluştuğu, yeni teknoloji makine ve teçhizat, araç alınmak suretiyle kalite ve üretim artışı sağladıkları belirlenmiştir. Sivil toplum kuruluşlarının projelerinde ise konuları itibariyle atlı sporun yaygınlaştırılması, bağcılık, e-muhtarlık, eğitim ve toprak tahlilleri gibi konuların projelendirildiği görülmektedir. Küçük ölçekli altyapı projelerinde; merkez belediyesi tarafından şehrin içme suyu şebekesinin 1/6’sını yenileyen Beytahtı projesi uygulanmıştır. Çadırkaya belediyesi, Başköy, Harmantepe, Ulucak köy muhtarlıkları tarafından bölgemizde ilk kez doğal arıtmayı esas alan kanalizasyon sistemleri projelendirilmiştir. Refahiye belediyesi tarafından taşkın koruma projesi uygulanmıştır. KIRSAL KALKINMA HİBE PROGRAMI: Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı tarafından 06.04.2006 tarih ve 26131 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunan; “Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Tebliği” kapsamında II.Etap’ta ekonomik yatırımlara yönelik Tarım İl Müdürlüğü tarafından 14 proje Bakanlığa gönderilmiş, bunlardan 12’ si kabul görerek uygulamaya başlamışlardır. Bu projelerden ikisi, Hibe Sözleşmesi hükümlerine uymadıklarından fesih edilmiştir. Uygulamaya geçen 10 adet Tarımsal projenin tutarı 3 927 126 YTL, hibe miktarı ise 1600 bin YTL olup, projeler süresi içerisinde tamamlanmıştır. 4 Şubat 2007 tarih ve 26434 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş bulunan; “Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı” kapsamında III. Etap’ ta Hibe kazanan proje sayısı 10 adettir. Bunlardan 9 adedi uygulamaya geçmiş olup proje tutarları 1 385 690 YTL, hibe miktarları ise 640 501 YTL’dir. Kırsal kalkınmada IV. Etap tebliğinin yayınlanması beklenilmektedir.
YENİ PROGRAMLAR, AB KATILIM ÖNCESİ MALİ İŞBİRLİĞİ ARACI (IPA) Avrupa Birliği katılım öncesi fonlarının amacı nedir? Avrupa Birliği katılım öncesi fonlarının temel amacı aday ülkeleri AB üyeliğine hazırlamak ve Türkiye’nin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyinin artmasına katkıda bulunmaktır. Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı-IPA nedir? IPA, 2007–2013 dönemi için aday ve potansiyel aday ülkelere sağlanacak tüm AB katılım öncesi mali yardımlarını tek çatı altında toplayan bir programdır. IPA’nın ekonomik ve sosyal uyum alanında doğrudan kalkınmaya yönelik iki temel bileşeni, “Bölgesel Kalkınma” ve “İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi” bileşenleridir. Stratejik Çerçeve Belgesi (SÇB) nedir? 2007-2013 döneminde 9. Kalkınma Planı ve Avrupa Birliği’nin Çok Yıllık Endikatif Planlama Belgesi önceliklerini esas alarak, IPA’nın Bölgesel Kalkınma ve İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi bileşenleri kapsamında finanse edilecek alanlara ilişkin genel çerçeveyi belirleyen strateji dokümanıdır. Stratejik Çerçeve Belgesinden kim sorumludur? Stratejik Çerçeve Belgesinin hazırlanmasından ve uygulanmasından Stratejik Koordinatör sıfatıyla Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı sorumludur. SÇB’nin amacı nedir? İnsan kaynaklarını geliştirerek ve bölgeler arası gelişmişlik farklarını azaltarak Türkiye’nin AB’ye yakınsama sürecine ve ekonomik-sosyal kalkınmasına katkıda bulunmaktır. Operasyonel Program nedir? AB önceliklerinin yanı sıra Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı koordinasyonunda hazırlanan Stratejik Çerçeve Belgesinde yer alan her bir sektör için belirlenmiş öncelik alanlarına göre hazırlanan ve ilgili sektör kapsamında finanse edilecek projelere ilişkin temel öncelikleri ve faaliyet alanlarını belirleyen bir strateji dokümanıdır. IPA’nın “Bölgesel Kalkınma” ve “İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi” bileşenleri kapsamında yer alan AB mali yardımları, Operasyonel Programlar altında finanse edilecek projeler aracılığıyla aktarılacaktır. Stratejik Çerçeve Belgesinin Öncelikleri Nedir? Bölgesel Rekabet Edebilirlik İş ortamının iyileştirilmesi İşletmelerin kapasitelerinin güçlendirilmesi ve girişimciliğin teşvik edilmesi, Ulaştırma Gelecekteki TEN-T demiryolu ağının rehabilitasyonu ve/veya yeni inşaası ile TEN-T ağında düğüm ve transit noktaları olacak limanların geliştirilmesi/yeni inşaası Karayolu ağının TEN-T ile uyumlu bir şekilde inşa edilmesi ve geliştirilmesi Çevre Çevre koruma ve AB müktesebatına uyumda ilerleme kaydetmek için su ve atıksu altyapısının geliştirilmesi AB müktesebatına uyum ve çevre koruma için katı atık yönetimi altyapısının geliştirilmesi İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Başta kadınlar olmak üzere işgücüne katılma oranı artırılarak istihdama daha fazla insanın çekilmesi ve istihdamda tutulması ile işsizliğin özellikle de genç işsizliğinin azaltılması Eğitim kalitesinin yükseltilmesi, eğitim ile işgücü piyasası arasındaki bağın güçlendirilmesi ve eğitimin tüm kademelerinde özellikle kızlar için okullaşma oranının yükseltilmesi amacıyla beşeri sermaye yatırımının artırılması Özellikle yaşam boyu eğitim imkanlarının geliştirilmesi ve çalışanlar ile işletmelerin insan kaynaklarına yatırım yapmalarının teşvik edilmesi yoluyla işçilerin, işletmelerin ve girişimcilerin uyum kabiliyetlerinin yükseltilmesi Dezavantajlı grupların işgücüne katılımlarının sürekliliğini sağlayan bir işgücü piyasasının geliştirilmesi ve işgücü piyasasında her türlü ayrımcılıkla mücadele edilmesi Bu öncelikler çerçevesinde, Bölgesel Kalkınma Bileşeni altında “Çevre”,“Ulaştırma” ve “Bölgesel Rekabet Edebilirlik” Operasyonel Programları;İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Bileşeni altında ise “İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi” Operasyonel Programı bulunmaktadır. Stratejik Çerçeve Belgesi kapsamında desteklenecek bölgeler nerelerdir? Çevre ve Ulaştırma Operasyonel Programları Türkiye genelini kapsamaktadır. Bölgesel Rekabet Edebilirlik ve İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programları ise kişi başına milli geliri Türkiye ortalamasının % 75’inin altında kalan İBBS Düzey II bölgeleri ve bu bölgeler içerisindeki 15 büyüme merkezini kapsamaktadır. İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programının Öncelik Alanları Nedir? İstihdam Kadınların işgücüne katılımlarının teşvik edilmesi ve kadın istihdamının artırılması. Gençlerin istihdamının artırılması Kayıtlı istihdamın teşvik edilmesi Kamunun istihdam hizmetlerinin kalitesinin yükseltilmesi Eğitim Özellikle kız çocuklarının okullaşma oranlarının arttırılması Mesleki ve teknik eğitimin içeriğinin ve niteliğinin iyileştirilmesi Hayat boyu öğrenme yoluyla uyum yeteneğinin artırılması Hayat boyu öğrenme stratejisinin geliştirilmesinin ve uygulanmasının teşvik edilmesi. Beşeri sermayeye daha fazla yatırım yapılarak, hem işçilerin hem de işverenlerin uyum yeteneklerinin artırılması Sosyal içerme Özel ihtimam isteyen dezavantajlı kişilerin istihdam edilebilirliğinin arttırılması, işgücü piyasasına erişimlerinin kolaylaştırılması ve işgücü piyasasına erişimleri önünde yer alan engellerin ortadan kaldırılması İşgücü piyasası ve sosyal koruma alanında çalışan kurum ve mekanizmalar arasında daha iyi bir işleyiş ve koordinasyonun sağlanması • Teknik yardım Operasyonel Programdan faydalanabilecek kurum ve kuruluşlara proje hazırlama, geliştirme ve uygulamada danışmanlık ve eğitim desteğinin sağlanması. Kimler başvurabilir? Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeler (KOBİ), Sendikalar, Üniversiteler, Sivil Toplum Kuruluşları Bölgesel Rekabet Edebilirlik Operasyonel Programının Öncelik Alanları Nedir? İş ortamının iyileştirilmesi • Sanayi altyapısının geliştirilmesi • Finansal araçların oluşturulması ve geliştirilmesi • Ar-ge, inovasyon, teknoloji ve bilgi toplumu altyapısının geliştirilmesi • Turizm altyapısı ile tanıtım ve pazarlama faaliyetlerinin geliştirilmesi İşletme kapasitelerinin artırılması ve girişimciliğin teşvik edilmesi • İşletmelere temel bilgi ve danışmanlık desteği sağlanması • Sanayi sektörleri arasında işbirliğinin güçlendirilmesi Kimler başvurabilir? Kamu Kurumları ve Birlikleri, Organize Sanayi Bölgeleri (OSB), Küçük Sanayi Siteleri (KSS), Teknoloji Geliştirme Bölgeleri (TGB) ve Teknoloji Geliştirme Merkezleri (TEKMER) Yönetimleri, Ulusal ve Bölgesel Sanayi ve Ticaret Odaları, Belediyeler, Sektörel Birlikler, Dernekler, Vakıflar ve Kooperatifler, Üniversiteler, Bilimsel Kuruluş ve Araştırma Merkezleri, Kar Amacı Gütmeyen Organizasyonlar, Kalkınma Ajansları, Hizmet ve Kalkınma Birlikleri, İl Özel İdareleri, Kredi Garanti, Mikro Kredi ve Öz Finansman Fonları, Sanayi Ağları ve Kümelenmeler, İşletmeleri Temsil Eden Kuruluşlar Çevre Operasyonel Programının Öncelik Alanları Nedir? İçme suyu temini, kanalizasyon ve atık su arıtma hizmetlerinin geliştirilmesi • İçme suyu temini kalitesinin geliştirilmesi: Yeterli miktarda ve içilebilir kalitede su temini için, içme suyu dağıtım şebekelerinin, su kaynaklarının ve arıtma tesislerinin geliştirilmesi • Alıcı su ortamlarının kalitesinin geliştirilmesi: Yüzey ve yer altı sularındaki kirlilik yükünü azaltmak ve su dağıtım hatlarını olası kirlenmelere karşı korumak amacıyla, atık su ve yağmur suyu toplama ve arıtma sistemlerinin geliştirilmesi • Entegre katı atık yönetiminin geliştirilmesi • Geri dönüşüm miktarlarının artırılması ve son bertarafın iyileştirilmesi: Son depolamaya giden atık miktarını azaltacak ayrı toplama sistemlerinin ve geri dönüşüm tesislerinin kurulmasına, güvenli son depolama tesislerinin inşasına, eski vahşi depolama alanlarının rehabilitasyonu ve kapatılması • Teknik yardım • Operasyonel Programdan faydalanabilecek kurum ve kuruluşlara • proje hazırlama, geliştirme ve uygulamada danışmanlık ve eğitim desteğinin sağlanması. Çevre Programı desteklenebilecek potansiyel projeler: Program bütçesinin Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından oluşturulan ulusal proje önceliklendirme listesinde yer alan, belediyelerin su, atık su ve katı atık sektörlerine ait alt yapı projeleri için kullandırılması öngörülmektedir. Kimler başvurabilir? Programın temel faydalanıcısı belediyelerdir. Özel sektör, Organize Sanayi Bölgeleri ve Sivil Toplum Kuruluşları nihai faydalanıcı değildir. Çevre Operasyonel Programı kapsamında; belediyelerce önerilen ve maliyeti 5m€ ve üstünde olan altyapı projeleri finanse edilecektir. Ulaştırma Operasyonel Programının Öncelik Alanları Nedir? • Demiryolu altyapısının güçlendirilmesi • Gelecekteki veya mevcut TEN-T demiryolu ağları üzerinde yeni • demiryolu hatları inşa edilmesi veya var olanların geliştirilmesi • Liman altyapısının geliştirilmesi • Hinterland bağlantıları olan limanların kurulması veya var olanların geliştirilmesi • Teknik yardım • Operasyonel Programdan faydalanabilecek kurum ve kuruluşlara proje hazırlama, geliştirme ve uygulamada danışmanlık ve eğitim desteğinin sağlanması IPA Bileşenleri Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma AB Müktesebatına uyum, Kurumsal yapılanma, Ekonomik reform, İnsan haklarının ve temel özgürlüklerin korunması ve geliştirilmesi, Sivil toplumun geliştirilmesi Sınır Ötesi İşbirliği Türkiye’nin sınır komsusu olduğu AB’ye üye ve aday ülkelerle çevre, turizm, sosyal ve kültürel bağların kuvvetlendirilmesi alanlarında küçük ölçekli altyapı projeleri, Ortak ekonomik ve çevresel planlamayı destekleyen teknik yardım hizmetleri Bölgesel Kalkınma Ulaştırma– Ulusal ağlarla Trans-Avrupa ağlarına bağlanması, Çevre – Su kaynakları, atık yönetimi, kentsel atık, hava kalitesi, Bölgesel Rekabet Edebilirlik - Girişimcilik, KOBİ’ler araştırma geliştirme, inovasyon, sanayi bölgelerinin yeniden yapılandırılması, bilgi toplumu İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi • Eğitim, İstihdam ve Sosyal içerme Kırsal Kalkınma Tarımsal isletmelerinin yeniden yapılandırılması ve yenilenmesi, Tarımsal ürünlerin islenmesi ve pazarlanması, Kırsal altyapı, Kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi, Üretici grupları, Çevre dostu üretim metotları AB katılım öncesi mali işbirliği aracı IPA kapsamında uygulanacak mali yardımlar Valiliğimiz İl Planlama ve Koordinasyon Müdürlüğüne bağlı olarak oluşturulan Proje Birimi tarafından takip edilmektedir. DPT tarafından hazırlanan Stratejik Çerçeve Belgesi kapsamında açılacak olan Ulaştırma, çevre, bölgesel rekabet edilebilirlik ve insan kaynakları oparasyonel programlarının uygulanma sürece izlenmektedir. Söz konusu programların 2007-2008- ve 2009 yılı bütçe toplamı 682,7 milyon Avro’dur. Aynı dönemde devam eden programlarla birlikte Türkiye için IPA bütçesi 1.601,9 milyon Avro’dur. Programlar ilana çıktığında ilgililere ve kamuoyuna duyurulacaktır.
|
