SOSYAL DESTEK PROGRAMI GEÇMİŞ DÖNEM UYGULAMALARI

Sosyal Destek Programı (SODES), istihdam, sosyal bütünleşme, kültür, sanat ve spor alanlarında göç, yoksulluk ve işsizlik gibi sorunların ve değişen sosyal yapının ortaya çıkardığı ihtiyaçlara kısa sürede karşılık vermeyi hedefleyen insan odaklı bir programdır.

SODES, 2008–2012 yılları arasında bölgesel kalkınma projelerinin büyük ölçüde tamamlanması amacıyla hazırlanan GAP Eylem Planının Sosyal Gelişmenin Sağlanması bileşeni altında oluşturulmuş ve 2008 yılında GAP illerinde uygulamaya konulmuştur.

SODES’in en önemli amacı bölgenin beşeri sermayesini güçlendirilmek ve toplumsal bütünleşme sürecine destek olmaktır. Valiliklerin koordinasyonunda yerel düzeyde hazırlanan ve uygulanan SODES projeleri, istihdam edilebilirliği artırmayı, toplumun dezavantajlı kesimlerinin ekonomik ve sosyal hayata daha fazla katılmalarını sağlamayı ve kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler yoluyla bölgedeki çocuk, genç ve kadınların kendilerini daha iyi ifade etmelerine katkı vermeyi hedeflemektedir.

Kapsamı ve Bileşenleri

SODES halen Güneydoğu Anadolu Bölgesinde yer alan Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa ve Şırnak illerinde uygulanmakta olup, istihdam, sosyal içerme,  kültür, sanat ve spor olmak üzere üç bileşenden oluşmaktadır.

• İstihdam bileşeni kapsamında uygulanacak projeler ile istihdam edilebilirliğin artırılması, ildeki ve bölgedeki ihtiyaçlara uygun alanlarda nitelikli işgücünün ve mesleki bilgi ve birikimin geliştirilmesi, toplumun dezavantajlı kesimlerinin istihdama erişiminin kolaylaştırılması ve kendi işini kurabileceklere destek olunması hedeflenmektedir.
• Sosyal içerme bileşeni ile yoksulluğun azaltılması, sosyal yardım alan yoksul kesimin kendi geçimini temin edecek duruma getirilmesine destek olunması, yaşlı, özürlü, kadın ve çocuklar gibi toplumun öncelikli kesimlerinin yaşam standartlarının yükseltilmesi ve bunlara götürülen hizmetlerin kalitesinin artırılması beklenmektedir.
• Kültür, sanat ve spor bileşeni kapsamındaki projeler ile toplumun ihtiyaç duyduğu kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetlerin geliştirilmesi, özellikle çocukların ve gençlerin bu tür faaliyetlere yönlendirilerek yeteneklerinin açığa çıkartılması ve kendilerine ve topluma yararlı alışkanlıklar edinmelerine yardımcı olunması beklenmektedir.

Öncelikler ve İşbirliği

SODES’in hedef kitlesi özellikle bölgede yoksulluk ve sosyal imkanlara erişimde sıkıntı yaşayan; çocuklar, gençler, kadınlar, işsizler, yoksullar, göç etmişler ve kentlerin gecekondu bölgelerinde yaşayan bireyler ve gruplardır. SODES kapsamındaki çalışmalar toplumsal hayata etkin şekilde katılmakta zorluklarla karşılaşan bu kesimler için yeni fırsatlar oluşturmakta ve bu kesimin kendine olan güvenini artırarak toplumsal yaşamın daha sağlıklı bir şekilde işlemesine yardımcı olmaktadır. SODES bu yönüyle bölgede ve bölgeden başlayarak ulusal düzeyde sosyal restorasyonun gerçekleşmesine katkıda bulunmaktadır.

SODES’in iki yıl içerisindeki uygulamaları dikkate alındığında, SODES projelerinden en fazla yararlanan kesimlerin ilk ve ortaöğretime kayıtlı öğrenciler ile çocuklar, gençler, kentlerin kenar mahallelerinde yaşayanlar, kadınlar, işsizler ve yoksullar olduğu görülmektedir

SODES kapsamında yer alan projeler; valiliklerin koordinasyonunda kamu kuruluşları, il özel idareleri, belediyeler, köylere hizmet götürme birlikleri, üniversiteler, meslek örgütleri ve sivil toplum kuruluşları tarafından hazırlanmakta ve yürütülmektedir. Projeler, Müsteşarlığımız tarafından belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde, il düzeyinde valilikler tarafından izlenmekte ve kaydedilen gelişmeler SODES İzleme Bilgi Sistemi aracılığıyla Müsteşarlığımıza rapor edilmektedir.

SODES projeleri, bölgede, kamu kuruluşları, yerel yönetimler ve sivil toplum kuruluşları arasındaki işbirliğinin geliştirilmesine önemli katkılar sağlamaktadır. Birçok proje söz konusu kuruluşların ortaklığıyla hayata geçirilmekte ve elde edilen sinerji ile farklı toplum kesimleri bölgesel ve ülkesel düzeydeki kalkınma çabasına daha fazla katkı sağlayabilmektedir. Uygulama sürecinde yerel aktörler geniş bir biçimde yetkilendirilmekte, bu durum, bir yandan SODES’e esneklik kazandırırken, bir yandan da uygulanan projelerin yerel düzeyde daha fazla sahiplenilmesini sağlamaktadır.

Başvuru Süreci ve Değerlendirme

İlk defa 2008 yılında uygulanmaya başlayan SODES çerçevesinde 2008 ve 2009 yıllarında birer kez proje teklifleri alınmış ve uygun görülen projeler desteklenmiştir.

2008 yılında, Programa ilişkin gerekli ön çalışmalar tamamlandıktan sonra, valiliklerden illerinde SODES kapsamında uygulanmasını uygun buldukları proje tekliflerini DPT Müsteşarlığına iletmeleri talep edilmiştir. Bu çerçevede Valiliklerden Müsteşarlığımıza yaklaşık 328 milyon TL tutarında 1.582 adet proje teklifi gelmiştir.

Her bir proje; Müsteşarlığımız bünyesinde görev yapmakta olan iki uzman tarafından, projelerin etkin ve eşit bir şekilde değerlendirilmesi için hazırlanan “proje değerlendirme formları” çerçevesinde incelenmiştir. Söz konusu değerlendirmeler kapsamında iki uzmanın puanları arasında önemli bir fark bulunması durumunda proje üçüncü bir uzman tarafından gözden geçirilerek yeniden puanlanmış ve sonuçta tüm projeler sıralamaya tabi tutulmuştur. 2008 yılı için toplam bütçesi 42 milyon TL tutarında olan 398 adet projenin finansmanı uygun görülmüş, ayrılan kaynak ilgili İl Özel İdarelerine aktarılmış ve projeler Ocak 2009 tarihi itibarıyla hayata geçirilmeye başlanmıştır.

Aşağıdaki tablodan da anlaşılacağı üzere SODES projelerinin önemli bir kısmı tamamlanmış ve SODES projeleri kapsamında bugüne kadar çok sayıda atölye, mesleki eğitim merkezi veya kültür-sanat-spor tesisi oluşturulmuş ve düzenlenen mesleki eğitim kursu, kültür, sanat ve spor kursu, öğrenci gezileri ve kültür-sanat etkinliklerine oldukça yüksek düzeyde katılım sağlanmıştır.

2008 YILI SODES PROJELERİNİN GERÇEKLEŞME DÜZEYİ

SODES’in 2009 yılı uygulamaları çerçevesinde ise 29 Nisan 2009 tarihinde DPT Müsteşarlığı tarafından proje teklif duyurusu yapılmış, GAP bölgesindeki valiliklerden SODES kapsamında finanse edilecek proje tekliflerini 15 Mayıs 2009 tarihine kadar göndermeleri talep edilmiştir. 2009 yılı için yukarıdaki seçim kriterleri aynı kalmakla beraber temel bir değişiklik olarak projeler valiliklerden Müsteşarlığımıza gönderilmeden önce SODES programına uygunlukları bakımından bir ön elemeden geçirilmiştir. Bu kapsamda Müsteşarlığımıza toplam tutarı 270 milyon TL olan 1.655 adet proje teklifi ulaşmış ve toplam tutarı 91.864.300 TL olan 778 adet projenin finansmanı uygun bulunmuştur. Ayrıca valiliklerin SODES projelerini izleme kapasitelerinin artırılması amacıyla toplam 2.008.000 TL tutarında bir ödenek ayrılmıştır. 2009 yılı ödeneklerinin tamamı yeni bir uygulama kapsamında ilgili valilik hesaplarına aktarılmış olup projelerin uygulanmasına başlanmıştır.

Değerlendirme Kriterleri

SODES kapsamında Müsteşarlığımıza teklif edilen projeler;

• SODES amaçlarına uygunluk,
• Sürdürülebilirlik,
• Projenin amacı, gerekçesi, faaliyetleri ile bütçesi arasındaki tutarlılık,
• Projede belirlenen faaliyetlerin gerekçede belirtilen sorunların çözümüne katkı sağlayabilme derecesi,
• Projeyi öneren kuruluşun yetkinliği,
• Projenin çarpan etkileri (proje sonuçlarının tekrarlanma ve genişleme olasılığı) ve hedef gruplar üzerinde yaratacağı etkiler,
• Proje hedef kitlesinin genişliği ve
• İlin ihtiyaçları göz önünde bulundurularak değerlendirilmektedir.

SODES Projelerinin Bileşenlere, İllere ve Kuruluş Türlerine Göre Dağılımı

SODES kapsamında desteklenen üç bileşene 2008-2009 yıllarında toplam yaklaşık             134 milyon TL tutarında kaynak aktarılmıştır. Desteklenen projelerin bileşenlere ve illere göre dağılımı aşağıda sunulmaktadır.

SODES Kapsamında Desteklenen Projelerinin Bileşenlere Göre Dağılımı

SODES kapsamında 2008-2009 döneminde desteklenen projelerin illere göre dağılımına bakıldığında, Şanlıurfa’nın yüzde 15,6 ile en fazla, Kilis’in ise yüzde 6,4 ile en az kaynak alan il olduğu görülmektedir. Desteklenen proje sayısı itibarıyla ise, iki yıl için toplam 219 adet proje ile Adıyaman ilinin ilk sırada yer aldığı, toplam 32 adet proje ile Şırnak ilinin son sırada yer aldığı görülmektedir. İllerin proje sayısı ve proje tutarları bakımından bu ölçüde farklılık göstermesinin temel nedeni illerin ortalama proje büyüklüklerindeki farklılıklardır. Adıyaman ilinde toplam tutarı 50.000 TL’den düşük çok sayıda proje yer alırken Şırnak ilinde 2009 yılında desteklenen projelerden Okullarda Etüt Uygulaması projesinin tek başına tutarı 5.000.000 TL kadardır. Aşağıdaki tabloda 2008 ve 2009 yılı SODES uygulamaları kapsamında desteklenen projelerin illere göre dağılımı gösterilmektedir.

SODES Kapsamında Desteklenen Projelerinin İllere Göre Dağılımı

SODES projelerinin büyük çoğunluğu kamu kurum ve kuruluşlarının yerel birimleri tarafından yürütülmektedir. 2008 ve 2009 yıllarında toplam 1.176 adet SODES projesinin yüzde 73,9’unun proje yürütücüsü il/ilçe milli eğitim müdürlükleri, gençlik ve spor il/ilçe müdürlükleri, sosyal hizmetler il müdürlükleri gibi kamu kurum ve kuruluşlarının yerel birimleridir. Sivil toplum kuruluşları ve belediyeler de önemli miktarda SODES projesi yürütmektedir. 2008 ve 2009 yıllarında sivil toplum kuruluşları toplam SODES projelerinin sayı itibarıyla yüzde 15,4’ünü, proje tutarı itibarıyla da yüzde 15’ini yürütmüşlerdir. Belediyeler ise iki yıl içinde toplam SODES projelerinin sayı itibarıyla yüzde 6,9’unun, proje tutarı itibarıyla da yüzde 5,6’sının proje yürütücülüğünü üstlenmiştir. Aynı dönemde il özel idareleri toplam SODES ödeneğinin yüzde 12’si tutarında proje yürütürken, üniversiteler yüzde 1,1’i tutarında SODES projesinin yürütücülüğünü üstlenmiştir. Aşağıdaki tabloda 2008 ve 2009 yılı SODES uygulamaları kapsamında desteklenen projelerin proje yürütücüsü kuruluş türüne göre dağılımı gösterilmektedir.

SODES Projelerinin Proje Yürütücüsü Kuruluş Türüne Göre Dağılımı

2010 YILI  SODES UYGULAMALARI

2010 yılı programına göre SODES, Güneydoğu Anadolu Bölgesiyle birlikte Doğu Anadolu Projesi kapsamındaki iller ve DPT Müsteşarlığının oluşturacağı ölçütler çerçevesinde belirlenecek olan sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyi düşük, toplumsal bütünleşme ihtiyacı yüksek olan illerde de uygulanacaktır. 2010 yılı Yatırım Programında SODES için ayrılan ödenek tutarı 155 milyon TL’dir.

          GAP kapsamındaki illerde sosyal kalkınmanın gerçekleştirilmesi ve sosyal refahın artırılmasına yönelik olarak; 2008–2009 yıllarında başarılı bir şekilde uygulanan Sosyal Destek Programı (SODES), 2010 yılından itibaren Doğu Anadolu Bölgesi ve Doğu Karadeniz Bölgesi illerini de kapsayacak şekilde uygulanacaktır. Program Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ile ilgili Valiliklerin işbirliğinde yürütülmektedir.Programa il özel idareleri, kamu kuruluşları, meslek örgütleri, belediyeler, mahalli idare birlikleri, üniversiteler ve sivil toplum kuruluşları tarafından istihdam, sosyal içerme, kültür, sanat ve spor alanlarında hazırlanan projeler sunulmaktadır. Kabul edilen projelere ödenek tahsis edilmekte ve uygulamaya ilişkin usul ve esaslar dâhilinde projeler yürütülmektedir. Programa ilişkin ayrıntılı bilgiler ve proje örnekleri, DPT Müsteşarlığı ve uygulamanın yapıldığı illerin internet sitelerinde yayınlanmıştır. İlimiz 2010 yılından itibaren program kapsamına dâhil edilmiştir.