a)       TARİHİ:

Tzumina-Cimin ve Üzümlü… Asırları bu isim altında yaşamış bir ilçemiz. Erzincan’ın kuzeyindeki dağ zinciri eteğinde, tarihi Altıntepe’nin yakınında oluşu, onun bir çok kültür ve medeniyeti yaşadığına delildir.

Din açısından, paganist devreyi Urartu’dan İran dönemine kadar yaşadı. Takiben ateşgede rahiplerinin kontrolüne girdi. Persler Anahid gibi kültür bölgesindeki gibi Üzümlü’de de tapınma aracı yaptılar. Roma’nın gelişi ile bu defa Latin panteonu hakim olmuştur.

Hırıstiyanlık, çok sonraları, Aziz Grigor (Aydınlatıcı) vasıtası ile yayıldı. Kısa zamanda bir çok vank denilen tapınaklar, hem Üzümlü’de hemde Erzincan’da göz çarpmıştır. Doğuda Theodisiopolis (Erzurum), Tzumina da Aedifis’de görüldüğü gibi, Doğu Roma’nın büyük imparatoru Justinianus adıyla göze çarpmıştır.

Sasani istilalarının yerini VII. yy ortalarında İslam gazaları aldı. Peygamber Hz. Muhammed’in sahabesi veya halifelerin emirleri, Kemah, Erzincan ve Erzurum gazalarında Üzümlü’yü de İslam Devleti topraklarına kattılar. Böylece ilk defa Allah, Hz. Muhammed ve dolayısıyla ezan sesleri Üzümlü sosyal hayatında gördü.

Malazgirt Zaferi ile Üzümlü’nün de kaderi değişti. Alp Arslan ve Melikşah’ın emirlerinden olan Mengücük Gazi, İlk Türk hakimi olarak Üzümlü’de saygı ve itibar görmüştür. Selçuklular, Moğollar, İlhanlılar, Türkmen asıllı beylikler ve nihayet Koyunlular’dan sonra Kara ve Ak Koyunlular da Üzümlü’ye Türkleşme sürecini kazandırdılar. Yıldırım ve Tümerlenk gibi Fatihler ve Üzümlülüler’in yabancısı değildiler. Şah İsmail fırtınasına, Yavuz Sultan Selim 1514’te son verdi. Kanuni Sultan Süleyman gibi Cihan Padişahı İran seferi için Üzümlü’nün Cibice geçidinden geçti.

 Üzümlü, Erzincan gibi sürekli depremlerin tehdidinde kaldı. Eski kalıntılarını toprağa gömdü. Bir çok insanı da zarara uğradı.

Osmanlı-Rus harplerinin sonuncusu sayılan I. Dünya harbinde yenik düşülmesi üzerine Ruslar, 1916’da ilk işgal acısını yaşattılar. I. Kafkas Kolordusu’nun fedakar askerlerince 1918’de  kara günlere son verildi. Mütareke… kongreler… Büyük kurtarıcı M.Kemal ile, hem Hey’et-i Temsiliye Reisi, hem de 1924’te Reis-i Cumhur Gazi Mustafa Kemal Paşa olarak tanıştı. Onu topraklarında gördü. 1923’te Cumhuriyet İdaresi. Vilayet Merkezi Erzincan idi.

1924 yılına kadar köy statüsünde yerleşim birimi olarak süregelen Üzümlü bu yıl Nahiye statüsünü kazanmıştır. Ve yine Üzümlü Belediyesi 14 Nisan 1930 tarih ve 1580 sayılı Belediyeler Kanununun 2. maddesi gereği “Nüfusu 2000 den fazla mahallerde belediye teşkilatı mecburidir.” Hükmüne göre 1930 yılında kurulmuştur. 

M.Kemal Atatürk sürekli olarak, demiryolu politikası üzerinde durdu. Nihayet 1938’de modern ulaşım aracı tren-demiryolu Üzümlü güneyinden geçirildi. Aşılmaz Karasu, betonarme ve  demir köprülerle aşıldı.

19.06.1987 gün ve 3392 Sayılı Kanunla İlçe yapılan Üzümlü’de 16.09.1988 tarihinde fiilen Kaymakamlık kurularak faaliyete geçmiştir.

Üzümlü, Tzumina ve Cimin isimlerini taşımıştı. İlçe oluşu ile, Kara Üzümü ile sıfatlandırıldı ve “Üzümlü” adını aldı. Ve böylece 2000’li yıllara doğru adım atılmak üzeredir.

Tarımın, ticaretin, kültürün ve eğitimin gelişme göstermekte olduğu Üzümlü’yü artık parlak bir gelecek beklemektedir.

b)       COGRAFİ YAPISI :

Üzümlü İlçesi, Doğu Anadolu Bölgesi’nin Yukarı Fırat Bölümünde, Erzincan İli sınırları içerisinde yer alır, İlçe arazisinin büyük bölümü (%80) Erzincan havzasının kuzeyinde uzanan Esence dağları (3549 m.) sahasinde, küçük bir bölümü (% 20) ise Erzincan ovasında (1200 m.) bulunmaktadır. Üzümlü, kapladığı alan itibariyle Otlukbeli’den (254 km2.) sonra Erzincan’ın ikinci küçük ilçesi olup, yüzölçümü 410 km2. dir.

İlçenin Kuzey sınırı Erzincan Ovası ile Çayırlı ovası arasında su bölümü çizgisi oluşturan dağların zirvelerinden geçirilmiştir. Doğuda Sansa boğazının büyük bir bölümünü sınırları içerisine alan Üzümlü’nün güney sınırı genel olarak Karasu ırmağını takip eder. İlçeyi Erzincan Merkez İlçeden ayıran sınır güneyde Denizdamı köyü ile kuzeyde Esence dağlarının zirvelerinden biri durumundaki Dağınık dağı (3463 m.) arasında çekilen bir hatla belirlenmiş olup, her hangi bir doğal çevre unsuruna dayanmamaktadır.

Üzümlü İlçesi idari bakımdan Kuzeyde Çayırlı, doğuda Tercan, güneydoğuda Pülümür (Tunceli) güneyde ve batıda Erzincan Merkez ilçe ile komşudur.

Erzincan Ovasını batı-doğu doğrultusunda kat eden Uluslar arası E-80 Karayolu Üzümlü İlçesi topraklarından geçtikten sonra Sansa boğazına girer. İlçenin en büyük yerleşim ünitesi durumundaki Üzümlü şehri, E-80 Karayolunun yaklaşık 5 km. kuzeyinde kurulmuş olup, Erzincan İl merkezine uzaklığı 22 km. dir.

 Üzümlü İlçesinin suları Karasu (Fırat) nehrinin kolları tarafından (Cimin deresi, Pağnik Çayı, Su deresi ve Değirmen deresi gibi) drene edilmektedir. Aygır gölü dışında doğal oluşumlu gölün bulunmadığı ilçe, kaynaklar ve yer altı suyu  potansiyeli bakımından ise nispeten zengin sayılır. Üzümlü ve çevresinde Karasal iklim özellikleri görülmektedir. Ova tabanında stepler, dağlık kesimde ise meşe ağaçlarının ağırlıklı olduğu ormanlar hakim bitki örtüsünü oluşturur.

Üzümlü İlçesi, Ülkemizin depremsellik riski en yüksek yörelerinden biridir. Türkiye’nin Kuzeyini batı-doğu yönünde kat eden Kuzey Anadolu Fay Hattı (KAF) Suşehri havzasından sonra Erzincan Ovasına girmekte ve ovanın kuzey kenarı boyunca ilerlemek suretiyle Üzümlü’nün güneyindeki tepelik sahaya ulaşmaktadır. Muhtemelen birden fazla kırıktan meydana gelen bu fay, daha sonra güneydoğu istikametinde devam ederek Karlıova’ya (Bingöl) doğru uzanmaktadır. Birinci derece deprem bölgesi içerisinde yer alan Üzümlü İlçesi tarih boyunca Erzincan ile birlikte pek çok deprem yaşamıştır. Son 1000 yıllık yörenin yerleşme tarihi içerisinde 19’u yıkıcı olmak üzere 57 kadar büyük deprem meydana gelmiştir. Özellikle 1939 ve 1992 yıllarında meydana gelen depremler Üzümlü ve çevresindeki beşeri hayatı derinden etkilemiştir.

c)        NÜFUSU :

İlçenin nüfusu 2000 genel nüfus sayımı sonuçlarına göre 49.928 kişidir. Bunun 30.298’i (%61) İlçe merkezinde, geriye kalan 19.630’u (%39) ise kırsal kesimde yaşamaktadırlar.

İlçenin aritmetik nüfus yoğunluğu 121.8 kişi/km2.dir. Bu değer hem Erzincan ilinin (26.6 kişi km2.), hem de Türkiye ortalamasının (88 kişi/km2) oldukça üzerindedir. Bu durum İlçenin yüzölçümü (410 km2) ile nüfus miktarı arasındaki dengesizlikten kaynaklanmıştır. Nitekim Üzümlü, alan bakımından Erzincan’ın ikinci küçük ilçesi olmasına karşın, nüfus bakımından Merkez ilçeden sonra en kalabalık ilçesidir.

Üzümlü İlçesinin nüfusu 1935-2000 yılları arasında sürekli olarak artış göstermiştir. Nitekim ilçede 1935 yılı itibariyle 11.930 kişi yaşadığı halde, aradan geçen 65 yıllık sürede bu nüfus miktarı %318,5 oranında artarak 49.928 kişiye çıkmıştır. Buna göre yıllık nüfus artış hızı     % 049 civarında olup Türkiye ortalamasının üzerindedir.

d)       İDARİ DURUMU:

3392 Sayılı Kanunla İlçe olan Üzümlü’de merkez teşkilatının tüm birimleri oluşturulmuştur. İlçe merkezi ile Bayırbağ, Karakaya ve Altınbaşak Beldeleri olmak üzere 4 Belediye teşkilatı vardır. Günümüz itibariyle ilçenin 23 köyü ve bu köylere bağlı 29 mezra olmak üzere merkez dışında 55 yerleşim birimi mevcuttur.

İlçede bucak teşkilatı yoktur. Yerleşim yerleri olan köylerin çoğu dağlık bölgededir. Az bir kısmı ovada toplanmıştır. İlçeye en yakın köy 7 km. mesafede bulunan Çadırtepe ve en uzak köy 56 km mesafede bulunan Esenyurt köyümüzdür.

Ekonomik yönden yeterli düzeyde bulunmayan İlçe halkı kamu yatırımlarına gerekli işgücü ve maddi yardımda bulunamamaktadır. Halkın gelir seviyesinin düşüklüğü yanında sosyal ve eğitim seviyesinin de genel olarak düşüş oluşu nedeniyle halk katkısı umulan seviyede değildir. Ancak vatandaşların Devlete bağlılıkları en üst seviyede olduğu görülmektedir.

e)       SOSYAL DURUMU:

Arkeolojik bulgular Üzümlü ve çevresinde yerleşme tarihinin M.Ö. 3000 yılına kadar uzandığını göstermektedir. Yöre Huriler ile başlayıp Türkiye Cumhuriyetine kadar devam eden tarihi süreçte 19 ayrı devlet ve medeniyete ev sahipliği yapmıştır.

Üzümlü’de şehirsel fonksiyonlar henüz yeterince gelişmemiştir. Bunda Erzincan şehrine yakın olmanın payı büyüktür. Nitekim ilçeye bağlı köyler yanında Üzümlü’lülerin kendisi dahi şehirsel hizmetlerin önemli bir bölümünü Erzincan’dan karşılamaktadırlar. Yerleşmenin konum ve yol bağlantıları bakımından  kendine bağlı köylere sapa düşmesi, gelişmeyi ve şehirleşmeyi güçleştiren önemli faktörlerdendir.

Esasen Cimin deresi etrafında kümelenmiş olan yerleşmenin asıl merkezi (Çay, Babacan ve Oruçlu Mahallelerinin kesişim bölgesi) bitişik düzen konutlardan oluşmuş büyük bir kasaba görünümündedir. Ticari işyerleri ve kamu hizmet binaları bu kesimin ortasında yer almaktadır. Son yıllarda açılan yollar ve inşa edilen yeni konutlarla geleneksel mimarinin izlerini taşıyan bu eski doku formu nisbeten değişmeye başlamıştır. Üzümlü’yü E-80 karayoluna bağlayan yaklaşık 5 km. uzunluğundaki ana aksın her iki yanında gelişen yeni ikametgah alanları tam bir şehir görümünündedir.

Birinci derece deprem bölgesi olması nedeniyle İlçe merkezinde son zamanlarda yapılan konutlar teknik şartlara uygun olarak yapılmaya başlanmıştır. Bunun yanında ilçede konut sıkıntısı da yaşanmaktadır.

Köylerde köy odası, kahve ve bakkal gibi toplumun sosyal yaşantısını etkileyen faktörler ovada bulunan 5-6 köyün dışındaki köylerde bulunmamaktadır.

Sosyal yaşantıyı ekonomik uğraşılarımız olan tarım ve hayvancılık yönlendirmektedir. İlçede elektrik ve telefonsuz olan köyümüz yoktur. İlçe merkezinde su problemi yaşanmamaktadır. Köylerde yeterli içme suyu mevcut ise de çetin kış şartları nedeniyle sürekli tahribat olmaktadır.

2-EKONOMİK DURUM

a)      GENEL DURUM

Üzümlü İlçesi temel ekonomik faaliyetleri tarım ve hayvancılıktır. Atölye tipi küçük imalathaneler dışında sanayi tesisinin olmadığı ilçede kayda değer bir maden işletmesinde yoktur. Sansa boğazı çevresinde yoğunlaşan ve büyük bir bölümünü meşe ağırlıklı bozuk baltalıkların oluşturduğu ormanlar ise çevre köylerin kışlık yakacak ihtiyaçlarını karşılamanın dışında fazla bir ekonomik anlam taşımaz. Yerleşim birimlerinin Erzincan İl merkezine yakın olmalarından dolayı, yörede sebze komisyonculuğu ve küçük çaplı alım satım işleri dışında ticaret pek fazla gelişmemiştir.

31.12.2004 tarihi itibariyle kayıtlı mükellef durumu aşağıdaki gibidir.

                        Gerçek usül                       100

                        Basit usül                          123

                        Kurumlar                               4

                        Toplam                              227

31.12.2004 tarihi itibariyle toplam bütçe geliri tahsilatı

1.090.508.100.000.-Tl.dir.   

Yine 2004 sonu itibariyle bütçe giderleri aşağıdaki gibidir.

Cari                          Yatırım                 Transfer                Toplam

            4.877.054.250.000   137.696.350.000   266.550.850.000   5.281.301.450.000                              

 b) TARIM

İlçe yüzölçümünün 162 km2 kadarını  (%39,3) tarım arazileri oluşturmaktadır. Bu tarım arazilerinin yarıdan fazlasında (% 56,2) kuru tarım tekniği  uygulanmaktadır. Kuşkusuz bu durum verimi azaltmakta ve yetiştirilen ürün çeşidini tahıllar gibi ekonomik değeri nisbeten düşük olan ürünler ile sınırlandırmaktadır.

Üzümlü ilçesinde arazi kullanım durumu aşağıdaki gibidir.

İlçedeki tarım arazisinin 7.091 hektarında sulu tarım, 9.120 hektarında ise kuru tarım yapılmaktadır. Sulu tarım yapılan arazinin 5.091 hektarı dere, çay ve ırmak sularıyla, 2.000 hektarı ise yer altı suları ile sulanmaktadır.

ÜZÜMLÜ İLÇESİ BELDE VE KÖYLERİNDE TARLA ÜRÜNLERİ EKİLİŞ VE ÜRETİMLERİ

AÇIKTA YETİŞTİRİLEN SEBZE ÜRÜNLERİ

MEYVE ALANLARI VE ORTALAMA ÜRETİM MİKTARLARI

Örtü altı tarımı yapan köy sayısı 4 olup, İlçemiz ve köylerinde 28 hane bu işle uğraşmaktadır. Toplam 22.5 dekarlık plastik sera alanı da bulunmaktadır.

C)     HAYVANCILIK

Hayvancılık alanında büyük ve küçükbaş hayvanlar yetiştirilmekte olup küçükbaş hayvanlar için  Yayla, Büyükbaş hayvanlar için mera sınırlı olduğundan ileri seviyede değildir.

BÜYÜKBAŞ HAYVAN :

                                             KÜLTÜR         1400              

                                             MELEZ           2560

                                             YERLİ            1540

TOPLAM                                                      5500

KÜÇÜKBAŞ HAYVAN :

                                            KOYUN         19100

                                            KEÇİ               500

TOPLAM                                                   19600

KÜMES HAYVANLARI:

                                            TAVUK         30000

                                            HİNDİ            2000

                                            ÖRDEK            400

                                            KAZ                200

ARI KOVAN SAYISI :     2850

YAPAĞI ÜRÜNLER :

                                          SÜT ÜRETİMİ (TON) 10500

                                          ET ÜRETİMİ                475

                                          YUMURTA              800000

                                          BAL (TON)                    58

                                          YAPAĞI/ KIL                 19

DGD,ÇKS VE UYGULANAN DİĞER PROJELER

2004 yılında 1099 çiftçi müracaat etmiş ve 29.723.075 dekarlık alandan 475.569.200.000 Tl. destekleme sağlanmıştır.

Yem bitkileri üretiminin desteklenmesi projesinin kapsamında gerekli çalışmalar yapılmış toplam 83 çiftçimiz müracaat etmiş yaklaşık 1000 dekarlık alanda yem bitkisi ekilişi yapılmış 25.683.328.250.-Tl. destekleme sağlanmıştır.

% 50 destekli damla sulama sistemli kapama kiraz ve elma bahçeleri projeleri hazırlanarak 20 dekarlık alanda faaliyete geçirilmiştir.

Tarım Bakanlığının uygulamaya koyduğu mahsul fiyatına tohumluk temini projesi kapsamında 25 ton ilaçlı sertifikalı tohumluk buğday temin edilerek çiftçilere dağıtılmıştır.

Bunun yanında 2004 yılı içerisinde meyve ağaçlarının bakımı ve budama, meyve zararlıları ve hastalıkları, sırık domatesi yetiştiriciliği, toprak numunesi alınması ve toprak tahlilinin önemi, sebze fidesi hazırlama, toprak hazırlığının önemi, kooperatifçiliğin yaygınlaştırılması, yem bitkisi ekimi ve önemi, ahırlardaki hijyenik şartların düzenlenmesi, sığırlarda suni tohumlama ve yararları gibi konularda eğitim çalışmaları yapılmıştır.     

D)     SANAYİ

İlçemizde istihdamı ve gelir artırıcı bir yatırım, fabrikasyon üretim yapan bir sesiz bulunmamaktadır.

3. EĞİTİM VE KÜLTÜR DURUMU

Erzincan ve İlçelerinde 13.03.1992 depreminden sonra hızlı  bir göç başlamış olduğundan o tarihten başlayarak köylerdeki okullar yavaş yavaş kapanmaya başlamıştır.Öğrenci azlığı nedeniyle ve taşımalıya alınmasından dolayı Köy İlköğretim okullarımızın 23’ü kapatılmıştır.

İlçe merkezinde 3 ilköğretim Okulu, 1 Çok Programlı Lise, 1 Anadolu Kız Meslek Lisesi ile belde ve köylerimizde 5 İlköğretim okulu bulunmaktadır. Bu İlköğretim Okullarında toplam 1536 öğrenci ve Orta Öğretim Okullarında ise 414 olmak üzere 1950 öğrenci eğitim öğretim görmektedir. Orta Öğretim kurumlarında 37 yönetici ve öğretmen, İlköğretim kurumlarında 108 yönetici ve öğretmen ile Halk Eğitim Merkezinde 2 yönetici hizmet vermektedir.

İlköğretim Okullarımızdan mezun olan öğrencilerimizin bir kısmı Erzincan’da bulunan okullara devam ettiklerinden orta öğretimde okuyan öğrenci sayısı düşüktür.

Taşıma yapılan toplam dört merkez okulumuza 99 kız ve 126 erkek öğrenci olmak üzere 225 öğrenci taşınmaktadır.

İlçemizde ana sınıfları ilköğretim okulları bünyesinde faaliyet göstermektedir. Fatih, Nusret Yılmaz ve Merkez İlköğretim Okulu ile Altınbaşak İlköğretim Okulunda Anasınıfı mevcuttur.

1994 yılında Özel İdareden satın alınarak hizmete açılan öğretmen evi 20 yataklı oteli, 2 lojmanı, lokali, çok amaçlı salonu ve mutfağıyla hizmet vermektedir.

Üzümlü’de yaygın eğitim faaliyetleri Halk Eğitim Merkezi Müdürlüğünce sürdürülmektedir. Merkez bünyesinde kadrolu usta öğretici yoktur. Kurslarda ücretli usta öğretici ve değişik okullardan öğretmenler öğretici olarak görev yapmaktadır. 2004 yılı içerisinde çeşitli branşlarda 12 kurs açılmış 132 erkek, 183 kadın olmak üzere toplam